سیمین ثقفی، راه بلد | میگویند آنها که بیشتر از ردپای کربن خود آگاه هستند، اگر امکان داشته باشد سفر با قطار را به هواپیما ترجیح میدهند، انتشار گازهای گلخانهای را جبران میکنند یا مقاصد نزدیکتر را برای سفر انتخاب میکنند.
اما قطارها ویژگی های دیگری هم دارند؛ از آرامش موزون ریلها حتی صدای یکنواخت و پیوسته حرکت قطار تا مناظر دیدنی که از ورای شیشههای قطار نمایان میشوند، همان پنجرههایی که انگار تمام دنیا را به هم پیوند میزنند، قطارها ترکیبی منحصر به فرد از راحتی، آسایش و ارتباط با مکانهایی که از آنها عبور میکنند را ارائه میدهند.
چرا سفربا قطار حال و هوای دیگری دارد؟
قطارها نهتنها به سفرها شکل متفاوتی دادند و تورهای گوناگون براساس سفرهای ریلی در سراسر دنیا طراحی میشوند که به بخش جداییناپذیری از زندگی و فرهنگ ما تبدیل شدهاند.
در خلق آثار هنری، داستانسرایی و سینما هم تاثیرگذار هستند و راههای ارتباطی بسیاری با مردم ایجاد کردند؛ ازماجراجویی تا عکاسی و ثبت لحظات جذاب با آنها. از فلسفه و معنای زندگی تا فرازو نشیبهای یک رابطه عاشقانه، سفر با قطار و اجزای وابسته به آن نقش پررنگی در زندگی، هنر، ادبیات و کلام ما بازی میکنند. آنجا که قیصر امین پور میگوید: “همچنان قطار میرود/ تو میروی / تمام ایستگاه میرود / و من چقدر سادهام / که سالهای سال / در انتظار تو / کنار این قطار ایستادهام / و همچنان / به نردههای ایستگاه رفته / تکیه دادهام” آنقدر زیبا و نمادین یک گسست عاطفی یا ازدست دادن یار به یک سفر با قطار تشبیه و به تصویر کشیده شده که میتوانی همان دم، ایستگاه قطار را با قطاری که در حرکت است و اویی که تکیه داده به نردههای ایستگاه با چشمانی پر از حسرت، آن را دنبال میکند، تصور کنی.
یا آنجا که شاعر دیگری که یارش را این چنین توصیف میکند: ” زیبایی، همچون قطاری در عمق سبز یک دره”که اگر اهل سفر با قطار باشی محال است این زیبایی مسحور کننده به چشمت نیامده باشد! و اینجا که سراپا اشتیاق است؛ “بلیط قطار را پاره میکنم / و با آخرین گلهی گوزنها / به خانه برمیگردم / آن قدر شاعرم / که شاخهایم شکوفه داده است!”
اگر اهل سفر و تجربههای متفاوت باشید، قطارها تجربهای بینظیر ارائه میدهند. از تماشای مناظر خیرهکننده و ایستگاههای دیدنی و تاریخی تا جذابیتهای سفرهای ریلی و آرامش و راحتی .
اما واقعا چرا مردم هنوز با قطار سفر میکنند؟
وقتی صحبت از سفرهای طولانی میشود، قطارها گزینههای درخشانی به شمار میروند. چراکه در مقایسه با هواپیما جای پای بیشتری هم دارند و گزینه راحتتری هستند.
از طرفی سفر با قطار از دیرباز به خاطر زیباییاش مورد توجه بوده و راهی منحصر به فرد و لذتبخش برای تجربه زیبایی های جهان به مسافران ارائه میدهد.
بطور کلی دلایل مختلفی وجود دارد که سفرهای با قطار را تجربههایی آرامشبخش و دلپذیر میکنند:
مناظر خیرهکننده: یکی از بزرگترین جذابیتهای سفر با قطار، فرصت تماشای مناظر نفسگیر از نزدیک است. مسیرهای قطار اغلب از دشتهای زیبا، جادههای پرپیچ و خم کوهستان، خطوط ساحلی و شهرها و روستاهای جذاب عبور میکنند. برخلاف سفر هوایی که مسافران در هواپیما و بالای ابرها درحرکتند و مناظر را از دست میدهند، سفر با قطار به مسافران این امکان را میدهد که از زیبایی سفر لذت ببرند.
راحتی و فضا: قطارها به دلیل فراهم کردن فضای بیشتر برای پاها و حرکت، محبوب هستند. برخلاف سایر وسایل حمل و نقل مانند هواپیما یا اتوبوس، مسافران میتوانند آزادانه راه بروند، پاهای خود را دراز کنند و حتی سری به واگنهای غذاخوری یا سکوهای تماشا بزنند که همین مساله راحتی بیشتری را در سفر با قطار به همراه میآورد. و سفر با قطار در مقایسه با هواپیما کمتر محدودکننده به نظر می رسد.
فرصت تعامل اجتماعی: در قطار، شما این فرصت را دارید که با دیگر مسافران تعامل داشته باشید، داستانها و تجربیات خود را به اشتراک بگذارید. وجود فضای کافی شاپی یا رستورانی هم در ایجاد این فضای دوستانه و اجتماعی کمک میکنند.
کنترلهای امنیتی کمتر استرسزا: برخلاف سفر هوایی، سفر با قطار عموماً شامل بررسیهای امنیتی کمتر سختگیرانه و مراحل سوار شدن کوتاهتر است. این میتواند استرس مرتبط با رسیدن به ایستگاه و سوار شدن به قطار را کاهش دهد و کل تجربه را راحتتر کند.
سفر سازگار با محیط زیست: قطارها نسبت به سایر روشهای حمل و نقل، مانند هواپیما یا اتومبیل، سازگارتر با محیط زیست هستند، زیرا در هر کیلومتر سفر، انتشار کربن کمتری دارند. برای مسافرانی که به محیط زیست اهمیت میدهند، سفر با قطار جایگزین سبزتری برای کشف جهان است.
جذابیت نوستالژیک: سفر با قطار حس نوستالژیک خاصی دارد و یادآور دوران گذشته سفرهای شیک با قطار است. برای بسیاری، جذابیت و رمانتیک بودن سفر با قطار به جذابیت کلی این تجربه کمک میکند. بسیاری از افراد مشهور دنیا انواع سالگردها و مناسبتها را در قطارهای لوکس جشن میگیرند و خانوادگی یا با مهمانان خود به سفر میروند.
سفرباقطار؛ یک انتخاب دلپذیر
در مجموع میتوان گفت سفر با قطار راهی خوشمنظره و آرامشبخش برای کشف جهان فراهم میکند. این سفر به مسافران این فرصت را میدهد که از مناظر خیرهکننده، راحتی و آزادی حرکت لذت ببرند. چه برای عشق به طبیعت، چه برای سرعت کمتر یا کمی نوستالژی، سفرهای با قطار همچنان با زیبایی و جذابیت خود مسافران را مجذوب خود میکنند. و البته سفر با قطار هزینه کمتری نسبت به هواپیما و سرعت پایینتری هم نسبت به اتوبوس دارد.
اما چه چیز سفر ریلی در ایران را برجسته تر میکند؟
راه آهن ایران را یک پدیده شگفت در مهندسی میدانند. به لحاظ تاریخی، احداث راهآهن ایران که در سال ۱۳۰۵ شمسی به تصویب رسید، در سال ۱۳۰۶ توسط مهندسان ایرانی، آلمانی و آمریکایی احداث این مسیر ۱۳۹۴ کیلومتری آغاز و تا ۱۳۱۷ بطول انجامید.
ساخت این مسیر ریلی که از بندر ترکمن در شمال کشور آغاز و به بندر امام در جنوب کشور منتهی شده، یکی از بزرگترین پروژههای زیرساختی در زمان خود به شمار میرود. این مسیر نه تنها از جهت فنی و کیفیت ساخت، بلکه از نظر گردشگری و دارابودن مناظر و جاذبههای طبیعی و تاریخی خاص خود در دنیا مورد توجه است.
گذر از رودخانهها و درههای عمیق، دشتهای وسیع و جنگلهای انبوه و پیوند اقلیمهای گوناگون و متنوع ایران از مناطق مرطوب و بارانی در شمال تا بیابانها و دشتهای جنوبی، منظرههای به یادماندنی و چشمنوازی را برای گردشگران خلق میکند.
از دیگر ویژگیهای خط راهآهن ایران، گذر از دو رشته کوه البرز و زاگرس است که به منظور مدیریت راه پر فراز و نشیب و شیبدار، منجر به خلق نوآوریهای فنی زیادی در مسیر ساخت شده و شگفتی های مهندسی بسیاری را به امتیازات این مسیر ریلی افزوده است؛ از جمله پلهای درخشان و ۱۱ تونل مارپیچ. این راهآهن علاوه بر نقشی که در حملونقل مسافران و کالا داشته، با آسان سازی مراودات تجاری، فرهنگی و رفت و آمد میان مناطق و کشورها، یک نقش کلیدی در بهروز کردن جامعه ایرانی بر عهده داشت.
راهآهن سراسری ایران؛ یک میراث صنعتی جهانی شده
در دنیا چهار میراث ریلی ثبت شده در فهرست یونسکو وجود دارد که خط ریلی ایران بلندترین و شاخصترین آنهاست. راهآهن سراسری ایران در سال ۲۰۲۱ به ثبت جهانی رسید. این شاهکار ۱۳۹۴ کیلومتری شاهکاری بینظیر در زمینه مهندسی و ساختوساز است که دریای کاسپین را در شمال به خلیجفارس در جنوب متصل میکند.
همین مسیر وسیع و متنوع است که آن را از دیگر خطوط ریلی جهانی متمایز میکند. از سویی دلیل اصلی ثبت این خط آهن در فهرست میراث جهانی یونسکو، مقیاس وسیع و مهارت مهندسی بهکار رفته برای غلبه بر موانع طبیعی دشوار و متنوع این مسیر است. مسیری که برای عبور از رشتهکوههای زاگرس و البرز نیاز به ساخت تعداد زیادی پل و تونل داشت. خط راه آهن ایران از نظر فنی، با ساخت ۱۷۴ پل بزرگ، ۱۸۶ پل کوچک و ۲۲۴ تونل، به عنوان نمادی از نوآوری انسانی در برابر طبیعت مطرح است.
ساخت این خط آهن سبب خلق چند شاهکار مهندسی شد. پلهایی که هرکدام یک جاذبه گردشگری هم به شمار میروند. پلهایی که راه آهن سراسری ایران را برجسته میکنند.
پل ورسک سوادکوه اگر از یکی از تورهای قطار گردشگری به سمت سوادکوه را استفاده کرده باشید حتما با “پل ورسک” روبرو شدهاید. این پل که در زمان خودش با امکاناتی ابتدایی ساخته شده، توسط مهندسان اتریشی به طول ۸۶ متر در ارتفاع ۱۱۰متری از سطح دره ساخته شده و دارای یک دهانهی قوسی ۶۶متری است. همین ارتفاع پل ورسک را در فهرست پلهای با ارتفاع بیش از ۶۰ متر رکورد گینس ماندگار کرده است. پل ورسک در مسیر ارتباطی راه آهن شمال به جنوب قرار دارد و از شگفتیهای ساخت آن استفادهنکردن از هر گونه سازهی فلزی است. در ساخت پل از ملات غیر مسلح مثل سیمان و آجر و شن استفاده و بر یک پایه بتنی استوار شده است. پل ورسک به دلیل نقشی که در زمان جنگ جهانی دوم در کمکرسانی داشته شهرت جهانی پیدا کرده و لقب پل پیروزی گرفته است. متفقین گفته بودند اگر خط راه آهن ایران وجود نداشت، نقشه جهان شکل دیگری پیدا میکرد.
پل قطور خوی اما مسیر ریلی ایران در مسیر ایران به ترکیه یک شاهکار دیگر را در دل خود جای داده است. ساخت “پل قطور” در سال ۱۳۴۹ در نزدیکی شهر خوی و توسط یک مهندس زن آلمانی به اتمام رسید. با ساخت این پل امکان مبادله تجاری و ارسال کالا میان ایران و اروپا فراهم شد. پل قطور در دوران جنگ تحمیلی بارها هدف بمباران هوایی قرار گرفت و دچار آسیبهایی در چند پایه اش شد که بعدها مورد مرمت قرار گرفت. این پل از نوع زیرقوسی و با ارتفاع ۱۱۸ متر از سطح رودخانه قطور است. پل قطور با سازه باشکوهش، به طول ۴۴۸ متر و با ۱۰ پایه بتنی ساخته شده و به عنوان نخستین میراث مدرن در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
پل سیاه اهواز “پل سیاه” اهواز از دیگر پلهای شاخص راه آهن ایران است که در سال ۱۳۰۸بر روی رود کارون ساخته شده است. این پل در مسیر ریلی بندر امام خمینی در جنوب کشور به شمال ایران قرار دارد و خرمشهر را به تهران و بعد به شمال کشور وصل میکند. پل سیاه به طول ۱۰۵۰ و عرض ۶ متر ، طولانی ترین و وسیع ترین پل های خط آهن ایران است و از دیدنیهای تاریخی شهر اهواز به شمار میرود. این پل در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است.
در مجموع با وجود تمام این ویژگیهای بارز و برجسته امروزه خط ریلی ایران همچنان با بیش از ۹۰ ایستگاه فعال، یکی از فعالترین مسیرهای ریلی در منطقه است و ارزشهای فرهنگی، تاریخی و مهندسی که این مسیر ریلی را شایسته ثبت در یونسکو کرد، اشتیاق گردشگران را به بهره بردن و دیدار از این میراث صنعتی زنده و منحصر بفرد دو چندان میکند.
ادامه دارد…
